Blog

Waarom de les die de één bevrijdt, de ander juist verder van zichzelf vandaan kan brengen

Er is iets wat me de afgelopen jaren steeds vaker is opgevallen. Niet alleen in mijn werk, maar vooral in mijn eigen leven.

Veel mensen die zich bezighouden met persoonlijke ontwikkeling zijn oprecht bereid om naar zichzelf te kijken. Ze lezen boeken, volgen trainingen, schakelen coaches in en doen hun best om bewustere keuzes te maken. Toch zie ik regelmatig dat mensen jarenlang bezig zijn met zichzelf ontwikkelen zonder dat de beweging ontstaat waar ze eigenlijk naar verlangen. Ze blijven tegen dezelfde patronen aanlopen, raken steeds opnieuw vermoeid of krijgen het gevoel dat ze harder werken dan ooit, terwijl de vervulling waar ze naar op zoek zijn uitblijft.

Lange tijd dacht ik dat dit vooral kwam doordat mensen bepaalde dingen nog niet wilden zien. Inmiddels denk ik daar anders over. Steeds vaker krijg ik het gevoel dat veel mensen niet vastlopen omdat ze onvoldoende aan zichzelf werken, maar omdat ze werken aan het verkeerde probleem.

Op zoek naar antwoorden

Wanneer iemand vastloopt, ontstaat er vaak een zoektocht naar antwoorden. Dat herken ik ook uit mijn eigen leven. Op zo’n moment ga je luisteren naar mensen die verder lijken te zijn dan jij. Je volgt trainingen, leest boeken en probeert te begrijpen wat er aan de hand is. Dat is op zichzelf een gezonde beweging.

De valkuil ontstaat wanneer je de adviezen die je tegenkomt als universele waarheden gaat beschouwen.

Neem bijvoorbeeld uitspraken als: je moet meer verantwoordelijkheid nemen, je moet vaker voor jezelf kiezen, je moet dienstbaar zijn, je moet leren ontvangen, je moet meer in actie komen of juist meer vertragen. Op zichzelf is er met geen van deze uitspraken iets mis. Het probleem ontstaat wanneer we vergeten te onderzoeken voor wie die les eigenlijk bedoeld is.

Want wat voor de één een bevrijding is, kan voor een ander juist een nieuwe gevangenis worden.

Toen ik ontdekte dat zien niet hetzelfde is als dragen

Dat inzicht kwam bij mij niet ineens. Het groeide langzaam.

Als ik terugkijk op mijn leven zie ik iemand die altijd veel waarnam. Ik voelde snel wat er speelde. Ik merkte spanningen op voordat ze uitgesproken werden. Ik zag vaak waar iets niet liep of waar aandacht nodig was. Dat bracht een kwaliteit met zich mee, maar ook een verantwoordelijkheid die ik ongemerkt steeds groter maakte.

Wanneer je veel ziet, ontstaat al snel de neiging om iets met dat zien te doen. Je helpt, denkt mee, neemt initiatief en springt bij waar nodig. Op een bepaald moment merkte ik dat er een subtiele verschuiving had plaatsgevonden. Ik nam niet alleen verantwoordelijkheid voor mezelf, maar ook voor processen, mensen, relaties en situaties die eigenlijk niet van mij waren.

Dat gebeurde niet bewust. Het ontstond geleidelijk. En omdat het vaak gewaardeerd werd door de omgeving, voelde het zelfs als iets positiefs.

Pas veel later begon ik te begrijpen dat zien niet automatisch betekent dat iets jouw verantwoordelijkheid is.

Dat onderscheid heeft mij jaren gekost om werkelijk te begrijpen.

De dunne lijn tussen helpen en redden

Een van de belangrijkste lessen die ik onderweg heb geleerd, is dat helpen en redden veel dichter bij elkaar liggen dan we vaak denken.

Wanneer je gevoelig bent en veel waarneemt, ontstaat al snel de neiging om in te grijpen. Je ziet waar iemand zichzelf saboteert. Je voelt waar een gesprek gevoerd zou moeten worden. Je merkt dat een situatie dreigt vast te lopen. En omdat je het ziet, ontstaat het gevoel dat je er iets mee moet.

Maar niet iedere vorm van hulp is behulpzaam.

Soms ontneem je iemand juist de kans om zijn eigen verantwoordelijkheid te nemen. Soms neem je een proces over dat niet van jou is. Soms draag je lasten die een ander alleen zelf kan dragen.

Ik zie dat niet alleen in organisaties en relaties, maar ook veel binnen coaching en persoonlijke ontwikkeling. Achter een oprechte wens om mensen te helpen kan soms een subtiele behoefte schuilgaan om nodig te zijn, van betekenis te zijn of te voorkomen dat iemand teleurgesteld raakt.

Dat maakt niemand een slechte coach of een slecht mens. Het maakt ons menselijk.

Maar het vraagt wel om eerlijkheid.

De blinde vlek van persoonlijke ontwikkeling

Wat mij steeds meer opvalt, is dat veel persoonlijke ontwikkeling uitgaat van één belangrijke aanname: dat iedereen ongeveer hetzelfde probleem heeft.

De werkelijkheid is vaak precies andersom.

Er zijn mensen die hun hele leven verantwoordelijkheid vermijden. Mensen die moeilijke gesprekken uit de weg gaan, zichzelf klein houden of wachten tot iemand anders de eerste stap zet. Voor hen kan een confronterende coach, een duidelijke spiegel of een stevige schop onder de kont precies zijn wat nodig is.

Maar er zijn ook mensen die hun hele leven al verantwoordelijkheid dragen. Mensen die altijd klaarstaan. Mensen die voortdurend rekening houden met anderen. Mensen die zich afvragen hoe het met iedereen gaat, behalve met zichzelf.

Voor die mensen werkt dezelfde boodschap vaak averechts.

Wanneer iemand zichzelf al jaren onder druk zet, heeft nog meer druk zelden een helende werking. Wanneer iemand zichzelf voortdurend wegcijfert, brengt nog meer dienstbaarheid hem meestal niet dichter bij zichzelf.

Toch krijgen beide groepen opvallend vaak dezelfde adviezen.

Misschien is dat wel een van de grootste misverstanden binnen persoonlijke ontwikkeling.

Wat doe jij wanneer het spannend wordt?

Hoe langer ik dit werk doe, hoe meer ik geloof dat groei begint met een andere vraag dan de meeste mensen stellen.

Niet: wat heb ik nodig?

Maar: wat doe ik automatisch wanneer ik onder druk kom te staan? Word je iemand die zich terugtrekt? Word je iemand die harder gaat werken? Word je iemand die controle probeert te houden? Word je iemand die vooral voor anderen gaat zorgen? Of word je juist iemand die vooral voor zichzelf kiest?

Daar zit vaak veel meer informatie in dan in alle theorieën, modellen en methodieken bij elkaar.

Want onder spanning vallen we meestal terug op ons oudste patroon. Op datgene wat ons ooit geholpen heeft om ons veilig te voelen.

En precies daar ligt vaak ook de sleutel tot verandering.

Waarom sommige coaching niet werkt

Ik heb dat zelf ook ervaren.

In mijn zoektocht kwam ik regelmatig coaches tegen die vooral gericht waren op actie, resultaat en doorpakken. Voor sommige mensen werkt dat fantastisch. Zij hebben iemand nodig die hen helpt uit hun comfortzone te komen en verantwoordelijkheid te nemen voor hun keuzes.

Bij mij werkte dat vaak anders.

Niet omdat ik geen groei wilde. Niet omdat ik bang was voor verandering. Maar omdat ik al jarenlang gewend was om verantwoordelijkheid te nemen. Ik had geen extra druk nodig. Ik had geen extra stem nodig die me vertelde dat ik harder moest werken of meer moest doen.

Die stem was al aanwezig.

Wat ik nodig had, was iets heel anders. Ik had ruimte nodig om te vertragen. Om te voelen wat werkelijk van mij was en wat ik onderweg was gaan dragen voor anderen. Om onderscheid te maken tussen betrokkenheid en oververantwoordelijkheid.

Dat bleek uiteindelijk veel uitdagender dan nog harder werken.

De mensen die ik het vaakst ontmoet

Veel mensen die bij ons komen, zijn niet moe omdat ze te weinig doen. Ze zijn moe omdat ze al jarenlang te veel dragen.

Ze dragen verantwoordelijkheden die niet van hen zijn. Ze dragen verwachtingen van anderen. Ze dragen de sfeer in gezinnen, teams of organisaties. Ze dragen problemen waar ze zich verantwoordelijk voor voelen, maar die ze nooit werkelijk kunnen oplossen.

En ergens onderweg zijn ze zichzelf kwijtgeraakt. Niet omdat ze egoïstisch waren. Niet omdat ze niet wilden bijdragen. Maar juist omdat ze zo betrokken waren. Juist omdat ze zo graag wilden helpen. Juist omdat ze een groot hart hebben.

Voor deze mensen is vertragen geen luxe. Het is een terugkeer naar zichzelf.

Misschien begint het hier

Misschien ligt echte ontwikkeling niet in meer doen, meer geven, meer leren of meer begrijpen.

Misschien begint ontwikkeling met het eerlijk onderzoeken van je automatische beweging.

Waar beweeg jij naartoe wanneer het spannend wordt? Naar jezelf? Of juist weg van jezelf?

Want pas wanneer je begrijpt waar je vandaan komt, wordt zichtbaar welke les werkelijk bij jou hoort. Sommige mensen hebben meer discipline nodig. Andere mensen hebben meer zachtheid nodig. Sommige mensen hebben meer verantwoordelijkheid te nemen. Andere mensen hebben verantwoordelijkheid terug te geven. Sommige mensen hebben te leren geven. Andere mensen hebben eindelijk te leren ontvangen.

Dat is geen universele waarheid. Dat is een persoonlijk onderzoek.

En misschien ontdek je onderweg iets wat ik zelf pas veel later begon te begrijpen. Dat je niet alles hoeft te dragen wat je ziet. Dat betrokkenheid niet hetzelfde is als verantwoordelijkheid. En dat het leven verrassend licht kan worden wanneer je stopt met dragen wat nooit werkelijk van jou is geweest.

Misschien ben je moe van het dragen

Moe van het zorgen, regelen, aanpassen, rekening houden en verantwoordelijkheid nemen voor alles en iedereen.

Misschien is het tijd om even te stoppen met zoeken naar de volgende oplossing en simpelweg terug te keren naar jezelf.

In een persoonlijke Energy Update van 90 minuten help ik je vertragen, loslaten wat niet van jou is en weer helder te krijgen wat jouw volgende stap werkelijk is.

Niet vanuit druk. Niet vanuit moeten. Maar vanuit verbinding met jezelf.

Voel je welkom

👉 Bekijk ook de pagina Experience life to the fullest om te lezen hoe we kunnen samenwerken.

Over awareness, waarheid en de nederigheid van niet-weten

Er is iets wat me de laatste tijd steeds vaker bezighoudt. Niet omdat ik een antwoord heb gevonden, maar juist omdat ik steeds vaker ontdek hoeveel ik niet weet. Dat klinkt misschien vreemd voor iemand die schrijft, spreekt, coacht en zijn inzichten deelt met de wereld.

Want impliciet ontstaat al snel de indruk dat degene die spreekt ook weet waar hij het over heeft. Dat hij iets ziet, iets begrijpt en misschien zelfs iets doorziet wat anderen nog niet zien. Maar hoe langer ik me bezighoud met bewustzijn, hoe minder zeker ik word van mijn eigen conclusies.

Niet omdat ik twijfel, maar omdat ik zie hoe beperkt iedere waarneming uiteindelijk is.

De verleiding van awareness

In de wereld van persoonlijke ontwikkeling draait veel om awareness:

• Bewustwording
• Patronen leren herkennen
• Trauma begrijpen
• Conditioneringen onderzoeken
• Schaduwwerk doen

En dat heeft enorme waarde. Maar er schuilt ook een risico in. Want awareness kan ongemerkt de indruk wekken dat we helder zien. Dat we te voorbarig conclusies trekken over wat er gebeurt. Dat we denken wakker te zijn. En misschien is dat wel een van de grootste valkuilen van bewustzijnswerk.

Niet dat we niets zien, maar dat we gaan geloven dat we zien.

Je kijkt altijd door een bril

Mijn mijmeringen om dit artikel te schrijven neem ik op via een voicememo. Op het moment dat ik dat doe zit ik in de auto.

Ik zie een BMW voor me rijden. Een bord met tachtig kilometer per uur. Windmolens aan de horizon. Een boerderij. Een stuk asfalt. Dat is mijn werkelijkheid in dit moment. Maar tegelijkertijd spui ik mijn gedachten over dit artikel.

• Over bewustzijn
• Over aandacht
• Over waarheid

Waar ben ik dan werkelijk aanwezig? Bij de weg? Bij het artikel? Bij mijn gedachten? Bij mijn omgeving?

Het eerlijke antwoord is: overal een beetje. En nergens volledig. Misschien is dat wel hoe bewustzijn werkelijk werkt. Niet als een perfecte staat van aanwezigheid, maar als een voortdurend bewegen van aandacht.

De blinde vlek van ieder inzicht

Iedere keer wanneer ik een inzicht krijg, ontstaat dezelfde vraag.

Hoe weet ik eigenlijk dat dit waar is?

Niet of het goed voelt, niet of het logisch klinkt, niet of ik er kippenvel van krijg, maar of het waar is. Want ook een overtuiging kan kippenvel geven. Ook een verlangen kan echt voelen. Ook een projectie kan resoneren.

En dat betekent dat zelfs onze diepste inzichten nog steeds gekleurd kunnen zijn door alles wat we nog niet zien. Dat vraagt om iets wat in veel bewustzijnswerk soms ontbreekt: nederigheid.

Awareness is niet hetzelfde als waarheid

Ik denk steeds vaker dat awareness niet betekent dat je dichter bij de waarheid komt. Awareness betekent dat je ziet dat je kijkt. Meer niet.

Je wordt je bewust van de bril. Maar dat betekent nog niet dat de bril verdwenen is. En misschien zal dat ook nooit volledig gebeuren. Misschien is het mens-zijn juist dat we altijd kijken vanuit een perspectief. Altijd vanuit een geschiedenis. Altijd vanuit een lichaam. Altijd vanuit een bepaalde plek in ruimte en tijd.

Van awareness naar abidance

Misschien ligt vrijheid daarom niet in steeds meer awareness, maar in iets anders. In wat mijn compagnon, Nico, opmerkte als abidance.

Het vermogen om te verblijven. Niet in een conclusie. Niet in een overtuiging. Niet in een identiteit. Maar in het levende niet-weten. In de bereidheid om aanwezig te blijven zonder direct een verhaal te maken van wat je ervaart. Niet omdat niets waar is, maar omdat je beseft dat jouw zicht altijd beperkt zal blijven.

Waarom ik dit deel

Soms vraag ik me af waarom ik überhaupt schrijf. Waarom ik artikelen deel. Waarom ik mijn perspectief de wereld in breng. Want uiteindelijk is het slechts een perspectief. Een interpretatie. Geen absolute waarheid. Geen universele wet. Geen eindpunt.

En misschien is dat precies de reden waarom ik het toch blijf doen. Niet om mensen te vertellen hoe de werkelijkheid in elkaar zit, maar om ruimte te openen voor vragen. Om mensen uit te nodigen hun eigen waarneming te onderzoeken. Niet zodat ze afhankelijk worden van mijn inzichten, maar zodat ze steeds meer vertrouwen op hun eigen onderzoek. Hun eigen ervaring. Hun eigen directe ontmoeting met het leven. Want uiteindelijk gaat het niet om wat ik zie. Het gaat om wat jij bereid bent te onderzoeken.

En misschien begint echte wijsheid precies daar. Niet bij zekerheid, maar de moed om te blijven kijken.

Als ik terugkijk op mijn leven dan heb ik, buiten een pestverleden en buitengesloten geworden, een stabiele jeugd gehad. Ik kon prima meekomen op school, haalde goede resultaten en wist al vrij vroeg een leven op te bouwen dat voor veel mensen herkenbaar zal zijn als een succesvol bestaan.

Sinds mijn twintigste een vaste relatie met mijn huidige vrouw, op mijn vierentwintigste een eerste koopwoning, samenwonen en niet veel later trouwen en kinderen. Ik had een goede baan bij de Rabobank, groeide door naar een leidinggevende functie en kreeg volop kansen om mezelf te ontwikkelen.

Van buitenaf gezien klopte het plaatje

Van buitenaf gezien klopte het plaatje. Toch was er iets wat me al vroeg opviel. Niet zozeer bij mezelf, maar bij de mensen om me heen. Ik zag hoeveel energie er gestoken werd in het voldoen aan verwachtingen. Hoe hard mensen werkten om een bepaald leven op te bouwen, een bepaalde status te bereiken of een bepaald beeld in stand te houden. En hoewel ik zag dat het hen soms succes bracht, voelde ik ook iets anders. Achter veel van die prestaties zat een leegte die moeilijk onder woorden te brengen was. Het was alsof de buitenkant steeds mooier werd, terwijl het fundament daaronder niet altijd even stevig was.

Destijds kon ik dat nog niet goed plaatsen

Ik had er geen taal voor. Maar ergens wist ik al dat de buitenkant nooit het belangrijkste kon zijn.

Toch ging ik er zelf ook in mee.

Niet omdat ik veel waarde hechtte aan status of erkenning, maar omdat ik eenvoudigweg kon voldoen aan wat er van me gevraagd werd. Wanneer je ergens goed in bent, is het verleidelijk om dat pad te blijven volgen. Je krijgt bevestiging, waardering en kansen. Voor je het weet ben je bezig een leven op te bouwen dat op papier klopt, zonder jezelf regelmatig af te vragen of het ook werkelijk bij je past.

Dat werd voor mij pijnlijk duidelijk in 2014

Hoewel er aan de buitenkant weinig mis leek, voelde het van binnen steeds leger. Ik liep vast en kreeg uiteindelijk een burn-out. Achteraf gezien was dat geen teken dat mijn leven mislukt was. Integendeel. Het was juist het moment waarop ik begon te zien dat succes en vervulling niet hetzelfde zijn.

Die periode dwong me om andere vragen te stellen. Niet langer: hoe kan ik verder groeien? Maar: waar ben ik eigenlijk naartoe aan het groeien? Niet: hoe kan ik dit leven beter volhouden? Maar: klopt dit leven nog wel met wie ik werkelijk ben?

Dat bleek een kantelpunt

In de jaren die volgden startte ik mijn eigen coaching business. Ik volgde opleidingen, investeerde in business coaching en ontwikkelde mezelf als ondernemer. Vrij snel ontstond er een goedlopende praktijk en later ook een online aanbod en een boek. Opnieuw leek het alsof alles zich volgens het boekje ontvouwde. Alleen gebeurde er ook iets anders.

Na verloop van tijd begon ik dezelfde dynamiek opnieuw te herkennen.

Niet letterlijk hetzelfde patroon, maar wel dezelfde onderliggende les

Want ook ondernemerschap kan een buitenkant worden. Ook een missie kan iets worden waar je jezelf aan ophangt. Zelfs bewustzijnswerk kan veranderen in een identiteit die je voortdurend probeert waar te maken. En juist dat inzicht heeft een belangrijke rol gespeeld in het ontstaan van de School voor Eigen Wijsheid.

Samen met Nico voelden we steeds sterker dat we niet nog een organisatie wilden bouwen die vooral gericht is op groei, zichtbaarheid of succes. Natuurlijk zijn dat geen verkeerde dingen. Maar ze mogen nooit belangrijker worden dan datgene waar ze uit voortkomen. De binnenkant moet kloppen. Niet omdat het leven dan ineens makkelijk wordt, maar omdat je anders voortdurend energie kwijt bent aan het in stand houden van iets wat niet werkelijk bij je past.

Dat is misschien wel de belangrijkste les die ik in de afgelopen tien jaar heb geleerd

We zijn vaak geneigd om eerst de buitenkant op orde te brengen in de hoop dat er van binnen rust ontstaat. We denken dat meer succes, meer zekerheid, meer inkomen of meer erkenning ons uiteindelijk zal geven waar we naar verlangen. Maar mijn ervaring is dat het vaak precies andersom werkt.

Wanneer de binnenkant niet klopt, kost het enorm veel energie om de buitenkant overeind te houden. Dan wordt het leven een project. Dan moeten er voortdurend ballen in de lucht blijven. Dan wordt succes iets wat verdedigd moet worden. Dan wordt vrijheid een nieuwe verplichting.

Wanneer de binnenkant wel klopt, ontstaat er iets anders. Dan worden keuzes eenvoudiger. Niet altijd makkelijker, maar wel eerlijker. Je hoeft minder energie te steken in het hooghouden van een beeld, omdat je niet langer leeft vanuit wat er verwacht wordt, maar vanuit wat werkelijk belangrijk voor je is.

Dat betekent niet dat ik alle antwoorden heb gevonden. Integendeel. Ik blijf mezelf tegenkomen. Ik blijf nieuwe lagen ontdekken. Ik blijf zien hoe verleidelijk het is om opnieuw waarde te hechten aan de buitenkant. Maar misschien is dat ook precies wat mens-zijn is.

Voor mij gaat vrijheid daarom niet over het perfecte leven creëren

Het gaat over de moed hebben om steeds opnieuw te luisteren wanneer de binnenkant iets anders weet dan de buitenkant laat zien. Want uiteindelijk is dat misschien wel de belangrijkste vraag die we onszelf kunnen stellen:

Bouw ik een leven dat er goed uitziet? Of bouw ik een leven dat werkelijk klopt?

Er is iets wat ik de laatste tijd steeds helderder zie. Niet alleen bij onze klanten, ook bij mezelf. En misschien juist daarom kan ik het steeds scherper verwoorden.

We zetten coaching, meditatie, ademwerk, reflectie en spiritualiteit vaak in om dichter bij onszelf te komen.

• Om rust te vinden
• Ons hoofd leeg te maken
• Ons lichaam te ontspannen
• Onze gedachten te ordenen
• Ons zenuwstelsel tot ontlading te brengen 

En daar is niets mis mee. Sterker nog: het kan enorm helpend zijn. Maar er zit ook een valkuil in.

Want soms gebruiken we bewustzijn niet om werkelijk te veranderen…maar om een leven vol te houden dat eigenlijk niet meer klopt.

De reset die alles in stand houdt

Je mediteert, je komt weer even thuis bij jezelf, je voelt rust, ruimte, helderheid. En daarna stap je weer terug in exact hetzelfde leven.

• Dezelfde patronen
• Dezelfde gewoonten
• Dezelfde relaties
• Dezelfde overbelasting
• Dezelfde manier van werken
• Dezelfde neiging om over je grenzen heen te gaan

En voor je het weet zit je systeem weer vol. Vol spanning, vol ruis, vol verwachtingen, vol energie die eigenlijk niet van jou is.

Dus zoek je opnieuw een reset. Een sessie, een retreat, een meditatie, een ademreis, een coachgesprek, een podcast, een boek. Even terug naar rust, even leegmaken, even herstellen.

Maar als je daarna niets wezenlijks verandert in je dagelijkse leven, wordt die reset langzaam onderdeel van het probleem. Niet omdat de methode niet werkt, maar omdat je deze gebruikt om je oude leven overeind te houden.

Bewustzijn kan een comfortzone worden

We denken vaak dat bewustzijn altijd bevrijdend is. Maar bewustzijn kan ook een comfortzone worden. Zeker wanneer het zich vooral afspeelt in het hoofd. Dan blijf je analyseren, reflecteren, filosoferen, verklaren, begrijpen.

• Je kent je patronen
• Je kent je trauma’s
• Je kent je overlevingsmechanismen
• Je kent je systeem

Maar leef je werkelijk anders? Ben je werkelijk aanwezig in je lijf? Of ben je vooral heel goed geworden in praten over wat je voelt?

Dat is een belangrijk verschil. Want je kunt zó bezig zijn met bewustzijn, dat het opnieuw een manier wordt om niet volledig te voelen. Niet werkelijk aanwezig te zijn bij spanning, niet werkelijk te luisteren naar je lichaam, niet werkelijk de keuze te maken die je al langer voelt.

Dan wordt bewustzijn geen bevrijding, maar een verfijnde vorm van uitstel.

Het lichaam liegt minder makkelijk dan het hoofd

Het hoofd kan veel. Het kan uitleggen, goedpraten, nuanceren, spiritueel verpakken, nog even wachten, nog meer informatie zoeken, nog een laag onderzoeken. Maar het lichaam is vaak veel directer.

• Het voelt waar je je inhoudt
• Het voelt waar je over je grenzen gaat
• Het voelt waar je iets blijft dragen wat niet meer van jou is
• Het voelt waar je ja zegt terwijl er eigenlijk nee leeft

Het voelt waar je ziel kleiner wordt in een leven dat aan de buitenkant nog prima lijkt te functioneren. En precies daar begint bewuste aanwezigheid. Niet in het wegdenken van gedachten, maar in het durven blijven bij wat zich nú aandient.

• In je lijf
• In je adem
• In je spanning
• In je waarheid

De vraag is niet welke methode je gebruikt

Meditatie kan helpend zijn, ademwerk kan helpend zijn, coaching kan helpend zijn, lichaamswerk kan helpend zijn. Boeken, podcasts, reflectie, contemplatie, stilte, natuur…allemaal waardevol. Daar zit het probleem niet.

De vraag is niet:

Welke methode gebruik je?

De vraag is:

Vanuit welke beweging gebruik je haar?

Gebruik je haar om werkelijk wakkerder te worden in je dagelijkse leven? Of gebruik je haar om even te herstellen zodat je daarna op dezelfde voet verder kunt?

Gebruik je haar om eerlijker te worden? Of om de confrontatie met je dagelijkse keuzes nog even uit te stellen?

Gebruik je haar om je leven te veranderen? Of om beter om te kunnen gaan met een leven dat eigenlijk niet meer klopt?

Daar zit het verschil.

Veel mensen willen wel een andere realiteit, maar niet veranderen

Dat klinkt misschien hard. Maar ik bedoel het niet hard. Ik bedoel het eerlijk.

Veel mensen verlangen naar rust:

• Naar vrijheid
• Naar helderheid
• Naar liefde
• Naar ruimte
• Naar een leven dat klopt

Maar tegelijk willen ze hun bestaande leven zo lang mogelijk intact houden.

• Dezelfde dynamieken
• Dezelfde verplichtingen
• Dezelfde gewoonten
• Dezelfde identiteit
• Dezelfde manier van reageren
• Dezelfde omgeving

En dan hopen ze dat bewustzijn iets oplost zonder dat zij wezenlijk hoeven te bewegen. Maar zo werkt het niet.

Als je een andere realiteit verlangt, vraagt het leven je vroeg of laat om anders aanwezig te zijn. Andere keuzes te maken, Andere grenzen te stellen, anders te reageren, anders te luisteren, anders te leven.

Niet perfect, maar wel eerlijker.

Je kunt niet uitbesteden wat alleen jij kunt leven

• Een coach kan je spiegelen
• Een therapeut kan je begeleiden
• Een mentor kan je helpen zien wat je zelf niet ziet
• Een sessie kan iets openen
• Een retreat kan iets wakker maken
• Een ervaring kan diep transformerend zijn 

Maar niemand kan jouw leven voor je leven. Niemand kan namens jou thuiskomen en de moeilijke keuze maken. Niemand kan namens jou het gesprek voeren.

Niemand kan namens jou stoppen met een patroon dat jou langzaam leegtrekt. Niemand kan namens jou aanwezig blijven wanneer je getriggerd wordt.

Niemand kan namens jou je waarheid belichamen.

Dat is jouw pad. Dat is jouw verantwoordelijkheid. Dat is jouw ownership. En juist daar ontstaat vrijheid.

Experience life to the fullest

Voor mij gaat Experience life to the fullest niet over een mooier spiritueel idee.

Het gaat niet over het najagen van een perfect leven, het gaat niet over altijd rustig zijn, altijd in vertrouwen, altijd licht, altijd helder. Het gaat over volledig aanwezig durven zijn in het leven dat zich aandient. Ook als het schuurt, ook als je angst voelt. Ook als je merkt dat oude patronen het weer proberen over te nemen. Ook als je lichaam spanning draagt. Ook als je niet precies weet wat de volgende stap is.

Presence is niet alleen iets voor op je meditatiekussen. Presence is hoe je leeft.

• Hoe je werkt
• Hoe je liefhebt
• Hoe je communiceert
• Hoe je grenzen bewaakt
• Hoe je omgaat met druk
• Hoe je terugkeert naar jezelf wanneer je jezelf even kwijt bent

Geen herstelmoment, maar een manier van leven

Dat is uiteindelijk de beweging. Niet steeds weer herstellen van een leven dat jou uitput, maar je leven zo leren vormgeven dat jouw aanwezigheid erin kan blijven bestaan.

• Niet alleen resetten, maar ook integreren
• Niet alleen ontladen, maar ook anders kiezen
• Niet alleen inzicht krijgen, maar ook belichamen
• Niet alleen begrijpen wie je bent, maar ook leven wie je bent

En ja, daar zijn sessies voor. Daar is begeleiding voor. Daar is mentorship voor. Maar niet zodat je afhankelijk wordt van iemand anders, maar zodat je steeds eerlijker leert zien waar jij jezelf verlaat.

En hoe je weer terugkeert in je lijf, in je waarheid, in het hier en nu. In het leven zelf.

De echte uitnodiging

Misschien is dit de vraag die blijft hangen:

Gebruik je bewustzijn om werkelijk wakkerder te leven? Of gebruik je bewustzijn om te blijven functioneren in een leven dat je eigenlijk allang ontgroeid bent?

Die vraag is niet bedoeld als oordeel, maar als spiegel. Een liefdevolle. En misschien ook een confronterende.

Want diep vanbinnen weet je vaak al waar je jezelf nog vasthoudt. Waar je jezelf verdooft. Waar je jezelf vertelt dat het later wel komt. Waar je nog wacht op meer rust, meer helderheid of meer zekerheid.

Maar het leven gebeurt niet later. Het gebeurt hier. Nu. In dit lichaam. In deze adem. In deze keuze. In dit gesprek. In dit leven.

Experience life to the fullest

Sander de Zwart

For entrepreneurs and leaders devoted to truth, presence and inner guidance.

Gisteren liep ik samen met Nico en een klant door de natuur. Tijdens de lunch ontstond een gesprek dat me opnieuw deed beseffen waar het binnen persoonlijke ontwikkeling volgens mij vaak misgaat.

Veel mensen leren tegenwoordig prima hoe ze even tot rust kunnen komen.

• Ze mediteren
• Volgen retraites
• Doen ademwerk
• Familieopstellingen
• Zelfreflectie
• Coaching

En eerlijk? Dat werkt. Zo’n moment van stilte kan je écht weer even thuisbrengen bij jezelf. Even weg uit de ruis. Even voelen: “Oh ja… dit ben ik.”

Maar daarna gebeurt vaak hetzelfde. Mensen stappen weer terug hun dagelijkse leven in…en verliezen zichzelf opnieuw.

Rust ervaren is iets anders dan jezelf blijven in beweging

Dat is volgens mij de crux. Je kunt nog zo diep voelen tijdens een sessie…maar wat gebeurt er zodra:

• de spanning oploopt
• je partner je raakt
• groepsdruk ontstaat
• je agenda volloopt
• iemand kritiek heeft
• je onzeker wordt
• oude patronen geactiveerd worden?

Dán wordt zichtbaar hoe stevig bewustzijn werkelijk belichaamd is. Want veel mensen kunnen zichzelf prima voelen in rust…maar raken zichzelf kwijt zodra het leven weer beweegt.

En precies daardoor ontstaat een cyclus die ik al jaren zie:

rust → verbinding → dagelijks leven → verlies van verbinding → opnieuw herstel nodig.

Dan wordt meditatie herstel, vakantie herstel, een retraite herstel, een coachingssessie herstel. Terwijl de echte vraag misschien zou moeten zijn:

Waarom raken we onszelf steeds kwijt zodra het leven begint te bewegen?

“Het ontvouwt zich wel…”

Een klant vertelde me dat ze ooit een familieopstelling had gedaan waar veel loskwam.

• Mooie inzichten
• Emotionele openingen
• Herkenning

Maar daarna ging ze weer naar huis. En daar begon eigenlijk pas de echte uitdaging.

• Want wat doe je vervolgens in het dagelijks leven?
• Hoe blijf je aanwezig wanneer je geraakt wordt?
• Hoe herken je dat een overlevingsmechanisme het overneemt?
• Hoe merk je op dat je niet meer reageert vanuit rust, maar vanuit angst, controle of oude pijn?

De begeleider zei:

“Het ontvouwt zich wel.”

En natuurlijk…op een bepaalde manier klopt dat ook. Alleen merk ik in de praktijk dat veel mensen helemaal niet geleerd hebben waar ze vervolgens op moeten letten.

Ze hebben wel inzichten gekregen…maar missen praktische aanwezigheid in beweging. En daardoor gebeurt iets heel menselijks:

Op het moment dat emotie oploopt, worden ze die emotie volledig.

Niet: “Ik voel boosheid.”

Maar: “Ik bén boosheid.”

Niet: “Ik merk angst op.”

Maar: “Dit ís de waarheid.”

Totdat er later weer rust ontstaat…en er ineens ruimte komt om terug te kijken.

Bewustzijn hoort niet alleen plaats te vinden in een sessie

Dat is misschien wel één van de grootste misverstanden binnen persoonlijke ontwikkeling. Reflectie wordt vaak uitgesteld tot:

• de volgende coachingssessie
• de volgende retraite
• de volgende training
• het volgende moment van stilte

Maar het echte werk gebeurt midden in het leven.

• Tijdens gesprekken
• Onder druk
• In relaties
• Op de werkvloer
• In groepsdynamiek
• In verantwoordelijkheid
• In keuzes

Vandaag was ik bij een klant die trainingen geeft binnen een organisatie. Hij vroeg mij of ik als observator aanwezig wilde zijn.

Niet omdat hij nóg een gesprek wil over zijn binnenwereld…maar omdat hij gespiegeld wil worden op hoe hij daadwerkelijk beweegt in de praktijk.

• Hoe komt hij binnen?
• Hoe reageert hij onder spanning?
• Waar verliest hij zichzelf?
• Waar houdt hij zich nog in?
• Wat gebeurt er in de dynamiek?
• Wat doet zijn energie met een groep?

Dát is waar bewustzijn tastbaar wordt. Niet alleen in stilte…maar juist in beweging.

Misschien zijn we uitputting normaal gaan vinden

Wat me ook steeds vaker opvalt: we zijn collectief gewend geraakt aan leven op spanning. Zó gewend…dat we er nauwelijks nog van opkijken.

• Moe zijn na een werkdag is normaal geworden
• Continu “aan” staan is normaal geworden
• Overprikkeld zijn is normaal geworden

Sterker nog…Veel mensen voelen zich bijna schuldig wanneer ze níet uitgeput zijn aan het einde van de dag.

Alsof vermoeidheid bewijs is dat je genoeg hebt gedaan. Alsof leeg zijn betekent:

“Zie je wel, ik heb hard gewerkt.”

Maar wat als dat helemaal niet waar is? Wat als structurele uitputting juist laat zien dat je voortdurend over jezelf heen beweegt?

Dat je:

• te weinig voelt
• te weinig begrenst
• te veel aanpast
• te veel vanuit spanning leeft
• te vaak “ja” zegt terwijl iets vanbinnen eigenlijk “nee” voelt?

Dan is vermoeidheid geen bewijs van succes…maar een signaal van verwijdering van jezelf.

De kunst is niet stil worden, de kunst is aanwezig blijven terwijl het leven beweegt

Dat is uiteindelijk waar het volgens mij werkelijk over gaat.

• Niet ontsnappen uit het leven
• Niet alleen herstellen van het leven
• Niet alleen rustmomenten creëren

Maar leren aanwezig blijven…midden in het leven zelf.

• In beweging
• In interactie
• In keuzes
• In emoties
• In verantwoordelijkheid

Dus niet alleen: “Wie ben ik in stilte?”

Maar ook: “Wie ben ik terwijl alles beweegt?”

Want daar…tussen rust en beweging…ontstaat volgens mij werkelijke belichaming. En misschien is dát uiteindelijk bewustzijn:

Niet hoe mooi je kunt reflecteren op jezelf achteraf…maar hoe wakker je blijft terwijl het leven gebeurt.

En waarom de bewuste mens steeds opnieuw systemen creëert

Veel mensen die een bewustwordingsproces doormaken, beginnen vanuit het verlangen naar totale vrijheid op een gegeven moment systemen af te wijzen.

• Overheden
• Religies
• Hiërarchie
• Regels
• Instituten
• Structuren

Alles voelt plots gecontroleerd, beperkend of onnatuurlijk.

En eerlijk? Ik begrijp dat ergens wel.

Want veel systemen zijn inderdaad ingericht op voorspelbaarheid, stabiliteit en collectieve orde en niet per se op de maximale bloei van het individu.

Maar tegelijkertijd zie ik ook iets anders gebeuren. Namelijk dat mensen vaak doorslaan in het tegenovergestelde uiterste: de illusie van totale vrijheid.

Alsof volledige autonomie automatisch leidt tot een betere wereld.

Wat gebeurt er als alle systemen verdwijnen?

Stel jezelf eens eerlijk deze vraag: Wat zou er gebeuren als we vandaag álle systemen zouden opheffen?

• Geen overheid
• Geen wetten
• Geen religies
• Geen organisaties
• Geen scholen
• Geen organisaties
• Geen afspraken over taal
• Geen verkeersregels
• Geen tijdsindeling
• Geen valuta
• Geen media
• Geen symbolen
• Geen structuren

Iedereen volledig vrij, dat klinkt aantrekkelijk. Totdat je beseft dat zelfs samenwerking dan onmogelijk wordt.

Want zodra twee mensen afspraken maken…ontstaat alweer een systeem.

Dus de vraag is misschien niet:

“Hoe vernietigen we systemen?”

Maar eerder:

“Hoe bewust blijven we binnen de systemen die we creëren?”

Structuur voorkomt chaos

Systemen zijn namelijk niet automatisch slecht. Sterker nog: zonder structuur ontstaat chaos. En zonder afspraken wordt samenleven onmogelijk.

Zonder bepaalde vormen van orde ontstaat geen vrijheid…maar verwarring.

Alleen zit daar meteen ook het spanningsveld. Want waar systemen eerst bedoeld waren om te dienen…kunnen ze mensen ook gaan beheersen. En precies daar begint bewustwording.

Niet door overal tegen te vechten, niet door alles af te wijzen, niet door jezelf boven het systeem te plaatsen, maar door eerlijk te onderzoeken:

• Waar dient structuur mij?
• Waar verlies ik mezelf erin?
• Waar volg ik iets tegen mijn natuur in?
• En waar maak ik mezelf afhankelijk van iets buiten mezelf?

De mens verlangt niet alleen naar vrijheid

Want de waarheid is ook: de mens zoekt zélf voortdurend naar houvast.

• We willen vrijheid…maar ook zekerheid
• We willen autonomie…maar ook veiligheid

Dus zelfs de meest “bewuste” mens creëert uiteindelijk opnieuw systemen.

• Nieuwe overtuigingen
• Nieuwe methodes
• Nieuwe rituelen
• Nieuwe identiteiten
• Nieuwe spirituele waarheden 

En ongemerkt worden die soms opnieuw een dogma.

Wanneer persoonlijke ontwikkeling een nieuw systeem wordt

Dat zie je veel in persoonlijke ontwikkeling. Iemand ontdekt iets dat voor hem werkt…en maakt er vervolgens een universele waarheid van.

Maar wat voor de één bevrijdend werkt…kan voor de ander juist beperkend zijn. En precies daarom geloof ik steeds minder in absolute antwoorden.

Steeds minder in:

“dit is dé weg.”

En steeds meer in bewust aanwezig blijven.

Misschien is dit waar bewustwording werkelijk over gaat

Misschien is bewustwording uiteindelijk niet: leven zonder systemen, maar leren bewegen binnen systemen…zonder je innerlijke leiderschap kwijt te raken.

Zodat systemen je dienen en niet beheersen.

En misschien blijft dat wel een levenslange oefening.

Een van de grootste misverstanden binnen persoonlijke ontwikkeling en spiritualiteit is misschien wel het idee dat het ego uiteindelijk volledig oplost.

Alsof er een eindpunt bestaat waarop je:

• volledig geheeld
• volledig vrij
• volledig verlicht
• of volledig zonder ego bent

Ik geloof daar niet in.

Sterker nog: ik denk dat juist dát weer een nieuwe vorm van identificatie kan worden.

Het ego is niet het probleem

Veel mensen benaderen het ego alsof het iets slechts is. Alsof het vernietigd moet worden. Maar zonder ego kun je niet functioneren.

• Je ego helpt je oriënteren in de wereld
• Het helpt je keuzes maken
• Grenzen aangeven
• Een identiteit vormen
• Veiligheid ervaren 

Het probleem ontstaat pas wanneer je volledig samenvalt met het ego. Wanneer je vergeet dat het slechts een tijdelijke structuur is waarmee je jezelf en de wereld ervaart. En precies daar ontstaat identificatie.

Het ego vernieuwt zichzelf voortdurend

Wat ik in de praktijk steeds weer zie, is dat het ego niet zomaar verdwijnt. Het vernieuwt zichzelf. Dus zodra je een oude identificatie doorziet, ontstaat vaak subtiel een nieuwe.

• De spirituele identiteit
• De bewuste identiteit
• De healer-identiteit
• De helper-identiteit
• De identiteit van degene die “het begrijpt”

En juist dát maakt bewustzijn zo’n cyclisch proces.

Ontwaken binnen ontwaken binnen ontwaken. Want iedere nieuwe laag van bewustzijn brengt ook weer nieuwe blinde vlekken met zich mee.

Nieuwe subtiliteiten van controle. Nieuwe manieren waarop het ego zichzelf probeert veilig te stellen.

Waarom woorden vaak niet genoeg zijn

Binnen persoonlijke ontwikkeling zie je vaak dat taal heel leidend wordt gemaakt.

• Denk positiever
• Gebruik affirmaties
• Verander je woorden

En begrijp me niet verkeerd: woorden hebben absoluut invloed. Maar woorden veranderen niet automatisch het onderliggende patroon.

Want iemand kan met perfecte spirituele of positieve taal spreken…terwijl het lichaam nog steeds spanning, controle of onveiligheid uitzendt. Dat zie ik regelmatig terug in sessies.

Mensen zeggen: “Ik voel volledig vertrouwen.” Terwijl hun systeem iets totaal anders laat zien. Niet omdat ze liegen. Maar omdat er vaak een verschil bestaat tussen wat we bewust denken…en wat er onbewust nog actief is.

Het lichaam verraadt vaak meer dan woorden

Je kunt gedrag corrigeren. Je kunt woorden aanpassen. Je kunt leren hoe je “bewust” spreekt. Maar lichaamstaal liegt zelden.

• Het tempo van spreken
• De ademhaling
• De spanning in het gezicht
• De verdedigingsdrang
• De behoefte om jezelf uit te leggen

Dat vertelt vaak veel meer over iemands innerlijke staat dan de woorden zelf. Een mens die werkelijk ontspannen zichzelf is, heeft meestal weinig behoefte zichzelf voortdurend te verdedigen. Niet omdat die persoon perfect is, maar omdat er minder identificatie actief is.

Trauma of traumarespons?

Ook binnen trauma- en ontwikkelingswerk zie ik iets interessants gebeuren. Soms blijft de aandacht te veel hangen op het analyseren van het verhaal.

• Wat is er gebeurd?
• Wie heeft wat gedaan?
• Welke wond zit daaronder? 

En natuurlijk kan dat waardevol zijn. Maar wanneer iemand eindeloos blijft graven in hetzelfde verhaal zonder dat de onderliggende respons verandert, blijft het systeem vaak gevangen in dezelfde lus.

Dan wordt niet alleen het trauma herhaald…maar ook de identiteit eromheen. Het ego kan namelijk ongemerkt betekenis, aandacht en bestaansrecht gaan halen uit het probleem zelf.

Dus hoewel iemand zegt: “Ik wil hiervan af”, kan het systeem tegelijkertijd gehecht raken aan:

• de aandacht
• de herkenning
• de identiteit
• of de veiligheid die het probleem oplevert

De echte verschuiving: van identificatie naar bewustzijn

Voor mij gaat heling daarom niet over het vernietigen van het ego. Het gaat over het steeds opnieuw bewust worden van waar identificatie ontstaat.

Waar je jezelf verliest in:

• rollen
• maskers
• verhalen
• overtuigingen
• of overlevingsmechanismen

En dat vraagt iets wezenlijks:

• eigenaarschap

Niet: “mijn trauma bepaalt wie ik ben.” Maar: “ik neem verantwoordelijkheid voor hoe ik vandaag met mijn systeem omga.”

Dat betekent niet dat je verleden er niet toe doet, of dat pijn niet echt is, maar wel dat bewustzijn ontstaat zodra je bereid bent eerlijk te kijken naar:

• waar je jezelf nog beschermt
• waar je jezelf nog verdedigt
• en waar het ego zichzelf nog steeds probeert veilig te stellen 

Je bent niet je rol

Veel mensen spelen onbewust verschillende rollen afhankelijk van de situatie. Op werk ben je iemand anders dan thuis. Bij vrienden anders dan in relaties. In groepen anders dan alleen.

Geen bewuste manipulatie of slechte intentie, maar subtiele aanpassing. En hoe meer rollen je overeind probeert te houden, hoe zwaarder het leven vaak voelt.

Want ergens blijft de vraag actief: “Wie moet ik hier zijn?”

Werkelijke vrijheid ontstaat niet wanneer alle rollen verdwijnen, maar wanneer je ware zelf steeds meer door die rollen heen zichtbaar mag blijven. Zonder voortdurende spanning. Zonder jezelf steeds opnieuw te hoeven bewijzen.

Bewustzijn stopt nooit

Misschien is dat uiteindelijk de kern van alles. Bewustzijn is geen eindpunt.

Het is een voortdurend proces van:

• zien
• doorzien
• loslaten
• integreren
• en opnieuw leren kijken

Dus nee: het ego sterft niet. het kan wel steeds transparanter worden. Minder zwaar. Minder verdedigend. Minder complex.

En misschien is dát wel echte innerlijke vrijheid.

Over het mechanisme achter positioneren, oordelen en werkelijke vrijheid

Er zit iets ongemakkelijks in het denken in wij en zij.

• Wij die wakker zijn
• Zij die nog slapen
• En dan nog een ‘zij’: machthebbers die onze vrijheid afpakken

Het klinkt logisch. Het voelt kloppend. En toch wringt er iets.

Wie is die ‘zij’ eigenlijk?

En belangrijker: wat gebeurt er op het moment dat dat onderscheid gemaakt wordt?

Dat onderscheid doet iets: 

• Het geeft richting aan hoe er gekeken wordt
• Het geeft houvast
• En ongemerkt ook positie

Zodra er een ‘zij’ is, ontstaat er automatisch een ‘ik’ dat daar tegenover staat. Vanaf dat moment verandert waarnemen. Er wordt niet meer gekeken om te zien wat er is, maar om te bevestigen waar iemand staat.

Vrijheid wordt vaak buiten onszelf geplaatst

In systemen. In ontwikkelingen. In wat er mogelijk nog komt. Alsof iets externs bepaalt hoeveel ruimte er is.

Maar wat als dat niet de kern is? Wat als nieuwe vormen van controle vooral zichtbaar maken wat al lang aanwezig is?

Het leven zit al vol structuren

Patronen die normaal zijn geworden. Manieren van denken die niet meer bevraagd worden. Keuzes die persoonlijk voelen, maar dat niet per se zijn.

Zolang het geen frictie geeft, wordt het niet ervaren als beperking. Het is simpelweg hoe het is.

En dan verschijnt er iets nieuws

Iets zichtbaars. Iets externs. En ineens voelt het als bedreiging van vrijheid.

Niet per se omdat het meer controle is, maar omdat het expliciet maakt wat eerder impliciet bleef.

Wat volgt is vaak verzet:

• Positionering
• Wij die het zien
• Zij die het niet zien
• Of wij tegen hen

Maar die beweging zelf zet alweer iets vast.

Op het moment dat er tegenover iets wordt gestaan, gebeurt er iets subtiels:

Datgene waar je tegen bent, wordt nodig om de eigen positie te voelen. Gelijk. Bewustzijn. Identiteit. Vanaf daar maakt de inhoud minder uit. Het mechanisme draait op volle kracht.

Daarom is het zo hardnekkig. Het gaat niet alleen over wat waar is. Het gaat over hoe snel een positie wordt ingenomen om houvast te creëren.

De relevante vraag verschuift

• Niet: wie heeft gelijk?
• Niet: wat komt er op ons af?

Maar: waar wordt positie ingenomen zonder dat het wordt opgemerkt?

Zolang dat onzichtbaar blijft, maakt het weinig uit welk verhaal gevolgd wordt.

Mainstream. Alternatief. Spiritueel. Kritisch. Het zijn verschillende vormen waarin hetzelfde mechanisme actief blijft.

Vrijheid verschuift

Vrijheid verschuift daarmee van iets externs naar iets direct waarneembaars.

Het moment waarop zichtbaar wordt:

• hier ontstaat een ‘wij en zij’
• hier wordt positie ingenomen
• hier kleurt het beeld

Niet om dat te stoppen, maar om het te zien terwijl het gebeurt.

Daar verandert iets.

Niet groot, wel wezenlijk.

Over zien, vastzetten en de illusie van bewustzijn

Tijdens mijn vakantie op Zakynthos gebeurde er iets wat ik niet had gepland. In een paar dagen tijd kwam ik volledig los van de School. Iets wat me eerder nauwelijks lukte. Juist daardoor werd het stil genoeg om scherper te zien.

In het contact met locals en met mijn familie werd iets heel eenvoudigs zichtbaar: dit werk heeft niets te maken met hoe mooi we erover kunnen spreken. Het bestaat alleen als het terug te zien is in het alledaagse. In hoe iemand kijkt. In hoe snel er betekenis wordt gegeven. In hoe ongemerkt alles weer vastgezet wordt.

Op een ochtend werd ik wakker met een heldere gedachte:

Ontwaken kan een nieuw slapen worden.

Niet omdat er niets verandert, maar omdat vaak alleen de inhoud verschuift terwijl de structuur daaronder intact blijft.

Soms zijn “slapende” mensen makkelijker

Misschien niet aardig om te zeggen, maar soms vind ik slapende mensen makkelijker dan ontwaakten. Gechargeerd, maar niet willekeurig.

Mensen die nog volledig in hun oude verhaal zitten, zijn vaak minder bezig met het verdedigen van een identiteit rondom bewustzijn. Ze leven hun leven, volgen wat ze kennen, en ja, daarin zit veel conditionering. Maar het is zichtbaar. Tastbaar.

Wat ik de afgelopen tien jaar veel ben tegengekomen, is dat mensen een vrij herkenbaar pad lopen.

Eerst een leven dat grotendeels gevormd is door wat ze hebben meegekregen. Of juist een leven dat ontstaat vanuit verzet tegen die achtergrond. Maar nog steeds gebaseerd op patronen en verhalen.

Hard werken. Rollen vervullen. Relaties onderhouden. Alles draaiende houden.

Tot ergens iets vastloopt. Burn-out, leegte, fysieke klachten, een gevoel dat het niet klopt, ondanks dat alles er ogenschijnlijk goed uitziet.

Daar begint de zoektocht.

Het pad van bewustwording

Mensen gaan naar binnen. Werken met hun verleden, hun lichaam, hun patronen. Ontwikkelen bewustzijn. Leren voelen. Nemen verantwoordelijkheid.

Ze stappen uit slachtofferschap en bouwen iets nieuws op. Iets wat dichter bij henzelf voelt.

Dat is een wezenlijke beweging.

Ik heb met veel mensen gewerkt die daarin enorme stappen hebben gezet. Die doorzien wat er in het maatschappelijke narratief speelt. Die loskomen van oude structuren.

Maar daar ontstaat vaak iets nieuws.

De nieuwe polariteit

Waar eerst onbewust gevolgd werd, ontstaat nu verzet. En dat verzet vormt al snel een nieuwe identiteit.

• Wij die wakker zijn

• Zij die nog slapen

De labels verschillen, maar de structuur is hetzelfde. Wat ik vaak zie, is dat hier een blinde vlek zit.

Want in die beweging wordt de ander onbewust afgewezen om de eigen positie te versterken. Niet per se uit slechte intentie, maar omdat het mechanisme nog steeds actief is.

Het oordeel is er nog, maar nu in een andere vorm.

Het idealisme dat vastzet

Dit zie ik ook terug in keuzes die op zichzelf heel bewust en integer kunnen zijn.

Veganistisch leven. Zelfvoorzienend willen zijn. Bepaalde overtuigingen over gezondheid, opvoeding, spiritualiteit.

Op een gegeven moment sluipt er iets in: de overtuiging dat jouw keuze niet alleen passend is voor jou, maar de enige juiste weg is.

Dan ontstaat er een subtiele verschuiving. Je wordt missionaris van je eigen perspectief. Je gaat overtuigen. En als dat niet werkt, ontstaat er afwijzing. Of je gaat harder duwen of je trekt je terug en veroordeelt.

In beide gevallen zit er hechting.

Wanneer bewustzijn een beschermingsmechanisme wordt

Wat ik de laatste jaren steeds vaker zie, is dat mensen die dit pad bewandelen zelf coach, trainer of begeleider worden.

Op zichzelf logisch. Je hebt iets doorleefd en wilt dat doorgeven. Maar daar zit een subtiel risico.

De vaardigheden die je ontwikkelt, kunnen ook gebruikt worden om jezelf te beschermen. Ik zie het in hoe mensen reageren op feedback of spiegels. In plaats van te ontvangen, verschuift iemand naar de coachstoel. Er wordt teruggespiegeld. Teruggevraagd.

• “Misschien projecteer jij wel.”

• “Wat wordt er in jou geraakt?”

• “Klopt het wel wat je zegt?”

Op papier klopt het. De vragen zijn valide. Maar de beweging eronder is vaak ontwijkend.

Niet openen, maar ombuigen. Niet onderzoeken, maar neutraliseren. Zo ontstaat er een verfijnde vorm van controle. De ander wordt geanalyseerd in plaats van dat er zelf gekeken wordt.

En dan gebeurt er iets wezenlijks: alles wat van buiten komt kan weggezet worden als projectie en alles wat van binnen komt voelt als waarheid.

Daar sluit het systeem zich.

De tweede laag van het spel

Wat ik ook vaak heb gezien in mijn werk, is dat mensen tot een bepaald punt enorm open en lerend zijn. Totdat ze opnieuw iets opbouwen.

Een spirituele identiteit. Een nieuw verhaal over wie ze zijn en hoe het zit. En op een gegeven moment komt daar opnieuw frictie. Omdat ook dat verhaal niet vrij is.

Dat is vaak het moeilijkste moment. Want iemand heeft al een keer losgelaten. Heeft al een grote stap gezet. En wordt dan geconfronteerd met het feit dat ook dit weer iets is waar hij zich aan vastzet.

Het ego wordt daar vaak hardnekkiger. De identificatie subtieler, maar sterker verdedigd.

Waar het schuurt

Hier liep ik in mijn werk regelmatig tegenaan. Dat spiegels niet meer werden ontvangen.

Dat confrontatie werd omgebogen. Dat er projectie ontstond.

•  “Ik ben er al.”

• “Dit is mijn waarheid.”

• “Wie ben jij om daaraan te komen?”

Niet omdat iemand niet wil groeien, maar omdat er opnieuw iets geraakt wordt wat niet losgelaten wil worden. En precies daar wordt het interessant.

Oordelen als ingang

Een van de meest directe ingangen om dit zichtbaar te maken, is oordelen. Niet omdat oordelen het probleem is, maar omdat het laat zien waar iemand zich aan vastzet.

Een oordeel is in de basis een functioneel instrument. Het helpt om te onderscheiden, te duiden, richting te geven.

Zonder oordeel is er geen beweging mogelijk binnen de menselijke ervaring. Maar zodra een oordeel geladen raakt, verandert het van functie.

Waar het kantelt

Een oordeel kan iets zijn wat komt en weer gaat. Iets wat helpt en daarna weer losgelaten wordt. Maar het kan ook iets worden wat vastklikt. Dan ontstaat er een vooroordeel.

Een beeld dat al klaar ligt voordat er echt gekeken wordt. En een stap verder ontstaat veroordeling.

Daar wordt het oordeel gebruikt om jezelf te bevestigen door iets anders af te wijzen. Het lijkt afstand, maar het creëert juist binding.

Wat je afwijst, heb je nodig.

De subtiele valkuil van bewustwording

Een veelgemaakte fout is het idee dat je niet meer mag oordelen. Maar dat is zelf een oordeel. En vaak een rigide.

Wat volgt is geen openheid, maar controle. Geen helderheid, maar onderdrukking.

Hetzelfde mechanisme, alleen verfijnder.

De werkelijke vraag

Het gaat niet om de vraag of je oordeelt.

De vraag is: wordt het oordeel door jou gebruikt, of gebruikt het oordeel jou?

Zolang een oordeel beweeglijk blijft, blijft er ruimte. Dan kan waarneming zich aanpassen. Dan is er correctie mogelijk.

Maar zodra het oordeel vastklikt, verandert het. Dan wordt het onderdeel van wie je denkt te zijn. Dan ga je kijken om te bevestigen in plaats van te zien.

Van inzicht naar leven

Wanneer die hechting wegvalt, verandert waarnemen zelf. Er komt minder ruis. Minder tussenruimte. Meer directheid.

Handelen wordt eenvoudiger. Niet omdat alles duidelijk is, maar omdat er niets meer verdedigd hoeft te worden.

Voor mij raakt dat de kern van wat ik bedoel met “Leiden. Vanuit d’Oorsprong.”

Niet iets worden, niet iets vasthouden, maar bewegen zonder dat er eerst een verhaal nodig is.

Tot slot

Ontwaken is geen garantie voor vrijheid. Zolang de neiging om iets vast te grijpen blijft bestaan, zal elk nieuw inzicht uiteindelijk dezelfde functie vervullen als het vorige.

De vraag is niet of iemand een perspectief heeft, maar of hij het nodig heeft om zich ergens aan vast te zetten.

De beweging die werkelijk iets verschuift is eenvoudiger en confronterender.

Het moment waarop je ziet dat je niets hoeft vast te grijpen om te kunnen kijken.

De belangrijkste vraag in persoonlijke ontwikkeling wordt bijna nooit gesteld:

Vanuit welke energie ontwikkel je jezelf?

Dat vertrekpunt bepaalt namelijk alles. Ontwikkel je vanuit het idee dat je nog niet goed genoeg bent? Of ontwikkel je vanuit het besef dat je al goed genoeg bent en dat je jezelf verder verfijnt onderweg?

Dat lijkt een klein verschil. In werkelijkheid bepaalt het of ontwikkeling een beweging wordt… of een eindeloze wachtruimte.

Het stille vertrekpunt: niet goed genoeg

Veel mensen vertrekken onbewust vanuit een tekort.

Het klinkt ongeveer zo:

• Als ik eerst deze opleiding heb gedaan, dan kan ik beginnen
• Als mijn website klaar is, dan kan ik mijn business starten
• Als ik nog wat meer kennis heb, dan ben ik er helemaal klaar voor

Er zit altijd een als-dan constructie in. Eerst nog dit én daarna begint het echte werk. Alleen komt dat moment nooit. Want zodra die opleiding afgerond is, verschijnt er weer een volgende stap. Nog een training. Nog een techniek. Nog een inzicht.

Voor je het weet ben je al jaren bezig met ontwikkelen, terwijl je nog niet echt begonnen bent met leven. Niet omdat je lui bent, maar omdat het vertrekpunt een tekort was. En een tekort wordt nooit opgelost door nog meer voorbereiding.

De illusie van het eindpunt

Het ego houdt van het idee dat er ergens een punt bestaat waarop alles klopt.

Een moment waarop je denkt:

Nu ben ik er klaar voor.

Alsof er een dag komt waarop alles helder is, waarop je volledig volleerd bent en waarop er geen twijfel meer is.

Dat punt bestaat niet. Want ontwikkeling werkt precies andersom. Hoe meer je leert, hoe meer je ziet wat er nog mogelijk is. Dus als je wacht tot je “klaar” bent, zul je altijd blijven wachten.

De plek waar echte ontwikkeling plaatsvindt

Ontwikkeling ontstaat niet in theorie, ontwikkeling ontstaat in de praktijk. Niet in het denken over het werk, maar in het doen van het werk. Daar ontdek je dingen die je nooit had kunnen bedenken.

Je ontdekt:

• wat echt werkt
• wat helemaal niet werkt
• waar je energie van krijgt
• waar je juist leegloopt
• welke mensen echt bij je passen

Dat leer je niet uit een boek, dat leer je alleen door het te doen.

De voetbalmetafoor

Kijk naar voetbal. Mijn zoon traint twee keer per week en speelt op zaterdag een wedstrijd. Daar zie je precies hoe ontwikkeling werkt.

Training en wedstrijd bestaan naast elkaar. Tijdens de training oefen je en tijdens de wedstrijd ervaar je de realiteit. De wedstrijd laat zien wat er onder druk gebeurt en de training helpt je dat weer te verfijnen. Het één kan niet zonder het ander.

Twee manieren om vast te lopen

Toch zie je bij mensen vaak één van twee uitersten. De eerste groep blijft hangen in training.

• Altijd nog een cursus
• Nog een opleiding
• Nog wat extra voorbereiding

De wedstrijd? Die voelt te spannend, dus blijft men trainen. Veilig oefenen en nooit echt spelen.

De tweede groep doet het tegenovergestelde. Die zegt: ik wil alleen maar spelen.

• Geen training
• Geen feedback
• Geen spiegel

Alleen maar actie. Maar zonder training blijf je dezelfde fouten herhalen.

De gezonde beweging

Echte ontwikkeling is geen keuze tussen theorie of praktijk. Het is een wisselwerking.

• Je beweegt en onderweg leer je
• Je leert en vervolgens beweeg je weer

Zoals in sport:

• training → wedstrijd → training → wedstrijd

Niet eerst tien jaar trainen en dan pas spelen. En ook niet alleen maar spelen zonder ooit te trainen.

Het verschil zit in de mindset

Het middel is nooit het probleem.

• Een opleiding is niet het probleem
• Een coach is niet het probleem
• Een training is niet het probleem

Het probleem zit altijd in het vertrekpunt.

Volg je een opleiding omdat je denkt dat je nog niet goed genoeg bent? Dan wordt die opleiding uitstel.

Volg je een opleiding terwijl je al onderweg bent? Dan wordt die opleiding verfijning.

Exact dezelfde training, totaal andere energie.

Begin nu. Verfijn onderweg.

De krachtigste houding is simpel:

• Ik ben al onderweg
• Ik beweeg al
• Ik leef al

En terwijl ik beweeg, leer ik:

• Ik zet opleidingen in
• Ik zet coaching in
• Ik zet training in

Niet om ooit te mogen beginnen, maar om onderweg steeds beter te worden in wat ik al aan het doen ben.

Niet als voorbereiding op het leven, maar als verfijning van het leven dat al bezig is.