Over het mechanisme achter positioneren, oordelen en werkelijke vrijheid
Er zit iets ongemakkelijks in het denken in wij en zij.
- Wij die wakker zijn
- Zij die nog slapen
- En dan nog een ‘zij’: machthebbers die onze vrijheid afpakken
Het klinkt logisch. Het voelt kloppend. En toch wringt er iets.
Wie is die ‘zij’ eigenlijk?
En belangrijker: wat gebeurt er op het moment dat dat onderscheid gemaakt wordt?
Dat onderscheid doet iets:
- Het geeft richting aan hoe er gekeken wordt
- Het geeft houvast
- En ongemerkt ook positie
Zodra er een ‘zij’ is, ontstaat er automatisch een ‘ik’ dat daar tegenover staat. Vanaf dat moment verandert waarnemen. Er wordt niet meer gekeken om te zien wat er is, maar om te bevestigen waar iemand staat.
Vrijheid wordt vaak buiten onszelf geplaatst
In systemen. In ontwikkelingen. In wat er mogelijk nog komt. Alsof iets externs bepaalt hoeveel ruimte er is.
Maar wat als dat niet de kern is? Wat als nieuwe vormen van controle vooral zichtbaar maken wat al lang aanwezig is?
Het leven zit al vol structuren
Patronen die normaal zijn geworden. Manieren van denken die niet meer bevraagd worden. Keuzes die persoonlijk voelen, maar dat niet per se zijn.
Zolang het geen frictie geeft, wordt het niet ervaren als beperking. Het is simpelweg hoe het is.
En dan verschijnt er iets nieuws
Iets zichtbaars. Iets externs. En ineens voelt het als bedreiging van vrijheid.
Niet per se omdat het meer controle is, maar omdat het expliciet maakt wat eerder impliciet bleef.
Wat volgt is vaak verzet:
- Positionering
- Wij die het zien
- Zij die het niet zien
- Of wij tegen hen
Maar die beweging zelf zet alweer iets vast.
Op het moment dat er tegenover iets wordt gestaan, gebeurt er iets subtiels:
Datgene waar je tegen bent, wordt nodig om de eigen positie te voelen. Gelijk. Bewustzijn. Identiteit. Vanaf daar maakt de inhoud minder uit. Het mechanisme draait op volle kracht.
Daarom is het zo hardnekkig. Het gaat niet alleen over wat waar is. Het gaat over hoe snel een positie wordt ingenomen om houvast te creëren.
De relevante vraag verschuift
- Niet: wie heeft gelijk?
- Niet: wat komt er op ons af?
Maar: waar wordt positie ingenomen zonder dat het wordt opgemerkt?
Zolang dat onzichtbaar blijft, maakt het weinig uit welk verhaal gevolgd wordt.
Mainstream. Alternatief. Spiritueel. Kritisch. Het zijn verschillende vormen waarin hetzelfde mechanisme actief blijft.
Vrijheid verschuift
Vrijheid verschuift daarmee van iets externs naar iets direct waarneembaars.
Het moment waarop zichtbaar wordt:
- hier ontstaat een ‘wij en zij’
- hier wordt positie ingenomen
- hier kleurt het beeld
Niet om dat te stoppen, maar om het te zien terwijl het gebeurt.
Daar verandert iets.
Niet groot, wel wezenlijk.
