Volgens mij zijn we als mens niet zo heel goed in onszelf juist inschatten. We kunnen onszelf groter maken dan we zijn. En we kunnen onszelf kleiner maken dan we zijn. Zelfoverschatting en zelfonderschatting.
En waarschijnlijk hebben we allemaal wel iets van beide. Op het ene gebied kun je behoorlijk overtuigd zijn van jezelf, terwijl je jezelf ergens anders volledig tekortdoet. Toch zie ik wel twee duidelijke ‘teams’.
Het eerste team zegt dingen als: ‘Ik heb al zoveel gedaan. Ik ben er wel zo’n beetje.’
In mijn beleving is dat misschien wel een van de meest domme dingen die je kunt zeggen. Er zit ook iets arrogants in. Alsof je er bent. Alsof je jezelf inmiddels volledig doorhebt en er niet ergens nog een blinde vlek zit waar je werkelijk geen flauw benul van hebt.
Aan de andere kant heb je mensen die zichzelf juist structureel onderschatten. Die veel meer kunnen dan ze denken, maar zichzelf terughouden omdat ze geen bewijs hebben dat ze iets kunnen, bang zijn om op hun bek te gaan of simpelweg zijn gaan geloven dat iets niet voor hen is weggelegd.
Twee totaal verschillende bewegingen. Niet om hier trouwens een lekker partijtje polariteit van te maken. Ik denk niet eens dat je volledig bij het ene of het andere team hoort. Maar het contrast maakt wel iets zichtbaar.
Dus… tot welk ‘team’ behoor jij?
Team zelfoverschatting
Mensen die zichzelf overschatten zijn lang niet altijd mensen die weinig weten. Vaak juist niet. Sommigen weten ontzettend veel. Dat kan over hele aardse zaken gaan, maar net zo goed over psychologie, spiritualiteit, bewustzijn, religie, trauma, blokkades, energie- en lichaamswerk. Noem maar op.
Enorm kundig soms. Mentaal en cognitief ook hartstikke begaafd. En kennis wekt autoriteit. Als iemand veel weet, snel verbanden kan leggen, goed uit zijn woorden komt en ingewikkelde materie ook nog eens begrijpelijk kan maken, zijn we al snel geneigd te denken: die zal wel weten waar hij het over heeft. En dat is misschien ook zo.
Alleen is iets begrijpen nog iets anders dan het leven. Je kunt ontzettend veel weten over trauma en zelf nog volledig vanuit een oude wond reageren zodra iemand je raakt. Je kunt alles weten over projectie en totaal niet doorhebben dat je zelf aan het projecteren bent. Je kunt prachtige verhalen houden over ego, bewustzijn, liefde, non-dualiteit en weet ik wat allemaal, en ondertussen behoorlijk uit je plaat gaan wanneer iemand je tegenspreekt.
En dan kun je dus nog zoveel weten. Zodra je zelf geraakt wordt, blijkt pas hoeveel daarvan ook werkelijk door je heen gezakt is.
Daarom hecht ik zelf ook zoveel waarde aan belichaming. Niet alleen iets begrijpen, maar wat gebeurt er wanneer het leven eraan trekt? Wanneer je moe bent, iemand precies op die ene knop drukt, iets mislukt, je afgewezen wordt, iemand kritiek op je heeft of je gewoon niet krijgt wat je wilt.
Dan heb je ineens een heel andere situatie dan wanneer je op een meditatiekussen zit, in een coachingsessie bent of in alle rust kunt vertellen hoe bewust je inmiddels bent.
Het mentale kan je enorm helpen om jezelf te begrijpen. Ik ben absoluut niet tegen kennis of analyse. Integendeel. Maar het denken kan ook een fantastisch scherm worden om achter te verdwijnen. Dan weet je precies wat er met je gebeurt, kunt het keurig verklaren, misschien zelfs vertellen uit welke fase van je jeugd het afkomstig is en welk mechanisme erachter zit… en ondertussen doe je het nog steeds.
Dan weet je dus vooral heel veel over jezelf. Dat is iets anders dan het ook werkelijk leven.
Verlicht
Ik zie ook mensen zeggen dat ze verlicht zijn. In 5D leven. Vanuit een hoge vibratie leven. Hun ego voorbij zijn. En soms voel ik dan: nou… volgens mij is daar nog wel een weg te gaan.
Dat bedoel ik niet als oordeel over wie wel of niet verlicht is. Alsof ik daar met een meetlat naast zou kunnen gaan staan. Bovendien weet ik niet eens of ik iets kan met het idee dat een mens op een gegeven moment volledig ‘verlicht’ is. Maar ik kijk wel naar gedrag.
Hoe reageer je als iemand een kritische vraag stelt? Wat gebeurt er als iemand het niet met je eens is? Kun je werkelijk luisteren als iemand iets over jou zegt wat je liever niet hoort? Kun je toegeven dat je ernaast zat? Wat gebeurt er wanneer iemand niet onder de indruk is van jouw kennis, status, bewustzijn of spirituele ontwikkeling?
Dan zie je soms ineens een behoorlijk stampvoetend innerlijk kind tevoorschijn komen.
En nogmaals: daar is op zichzelf niets mis mee. Ik heb ook zo mijn stukken. Ik kan geraakt worden, boos zijn, iets persoonlijk nemen, in een oud patroon schieten, iets eerst bij een ander neerleggen en er later achter komen dat ik zelf ook wat te onderzoeken heb.
Dat is nou juist mijn punt. Ik ben een mens.
Daarom zou ik niet zo snel zeggen dat ik verlicht ben. Of dat ik vanuit mijn hoogste vibratie leef. Ik heb wel de intentie om zo bewust mogelijk te leven. Om aanwezig te blijven. Om mezelf serieus te nemen wanneer iets me raakt en niet automatisch te geloven in het eerste verhaal dat mijn hoofd ervan maakt.
Maar helemaal af? Nee joh.
Dat betekent niet dat ik mezelf niet goed genoeg vind
Dat er altijd groei en ontwikkeling mogelijk is, betekent trouwens iets totaal anders dan vinden dat je niet goed genoeg bent. Die twee worden volgens mij nogal eens door elkaar gehaald.
Ik heb een gezonde dosis zelfvertrouwen. Ik leef een redelijk stabiel leven. Ik vertrouw op mezelf en ook op mijn vermogen om met het leven om te gaan wanneer het even anders loopt dan ik had bedacht. Natuurlijk heb ik uitdagingen. Ik word geraakt. Ik kan mezelf zielig vinden. Ik kan de neiging hebben om iemand anders de schuld te geven. Ik kan een verhaal in mijn hoofd maken waarin ik er zelf bijzonder gunstig vanaf kom. Allemaal menselijk.
Alleen probeer ik daar niet te lang in te blijven hangen. Wanneer ik merk dat ik mezelf slachtoffer begin te maken van omstandigheden of van iemand anders, probeer ik te onderzoeken wat er bij mij gebeurt.
Wat raakt me nou eigenlijk? Wat is van die ander en wat is van mij? Waar zit mijn aandeel? Waar ben ik misschien mezelf iets wijs aan het maken?
En soms kom ik er ook gewoon achter dat iemand anders iets lulligs heeft gedaan. Dat mag ook. Niet alles wat je raakt is automatisch je eigen trauma, projectie of schaduwwerk. Dat vind ik ook zo’n vermoeiende spirituele reflex. Maar zelfs dan kan ik nog steeds kijken hoe ík ermee om wil gaan.
Voor mij zit daar veel meer zelfvertrouwen in dan in doen alsof niets je meer raakt.
Team zelfonderschatting
En dan de andere kant. De mensen die zichzelf juist kleiner maken dan ze zijn.
Daar zitten ongetwijfeld mensen tussen die diep vanbinnen leven vanuit een gevoel van niet genoeg zijn. Maar ook dat vind ik te makkelijk als algemene verklaring. Je hoeft niet onzeker of getraumatiseerd te zijn om jezelf kleiner te houden dan nodig is.
Je kunt behoorlijk veel vertrouwen hebben in jezelf en toch steeds voor het bekende kiezen. Gewoon omdat het bekend is. Je weet hoe het werkt. Je weet ongeveer wat er gebeurt. Je kunt de risico’s inschatten.
En dan dient zich iets aan wat je nog nooit gedaan hebt. Geen idee hoe het afloopt. Geen bewijs dat je het kunt. En daar komt het hoofd.
Wat als het niet lukt? Wat als ik geld verlies? Wat als ik voor lul sta? Wat zullen anderen ervan vinden?
Misschien ben ik hier helemaal niet zo goed in als ik dacht. Misschien moet ik eerst nog een opleiding doen. Of nog wat aan mezelf werken.
Dat laatste is trouwens een prachtige: nog even aan mezelf werken.
Kun je jaren mee vooruit.
En voor je het weet ben je ontzettend goed geworden in persoonlijke ontwikkeling, maar heb je datgene waar je werkelijk naar verlangt nog steeds niet gedaan. Niet omdat je het niet kon, maar omdat je bleef wachten tot je er klaar voor was.
‘Dat kun jij toch niet’
Soms heeft die twijfel natuurlijk wel degelijk een geschiedenis. Misschien hoor je nog steeds een stem van je vader of moeder. Een leraar. Een ex-partner. Iemand die op een belangrijk moment iets tegen je zei wat is blijven hangen.
‘Doe maar normaal.’ ‘Dat is niks voor jou.’ ‘Dat kun jij toch niet.’
Alleen vind ik ook hier het gebruikelijke oorzaak-gevolgverhaal vaak veel te simpel. Vader zei dit. Moeder deed dat. En daarom ben ik nu zo.
Zo werkt een mens volgens mij niet.
Want wat iemand tegen je zegt is één ding. Wat jij op dat moment hoort en welke betekenis je eraan geeft is iets anders. Zelfs wanneer ouders iets totaal niet zo bedoeld hebben, kan het door jou als kind wel zo zijn ontvangen. En andersom.
Een ouder kan iets zeggen wat behoorlijk lomp klinkt en het kan bij het ene kind totaal geen schade aanrichten, terwijl een ander kind dezelfde woorden twintig jaar later nog letterlijk kan terughalen.
Neem: ‘Dat lukt je toch niet.’
De een klapt dicht. Wordt onzeker. Probeert het misschien niet eens meer. De ander denkt: O ja? Ik zal jou eens even een poepie laten ruiken.
Zelfde woorden. Compleet andere reactie.
Daar speelt karakter in mee. Bedrading. Gevoeligheid. De relatie die je met iemand hebt. Wat er daarvoor al gebeurd is. Hoe oud je bent. Hoe je jezelf op dat moment ziet. Misschien nog honderd dingen waar we geen weet van hebben.
En andersom werkt het net zo. Een vader of moeder die voortdurend zegt: ‘Kom op, je kunt het!’ kan bij het ene kind precies dat beetje vertrouwen geven waardoor het ervoor gaat. En een ander kind kan daar iets heel anders uit halen: Waarom moet je me steeds aanmoedigen? Denk je soms dat ik het zelf niet kan?
Daarom geloof ik ook steeds minder in van die simpele verklaringen over hoe mensen in elkaar zitten. We reageren namelijk niet alleen op wat er gebeurt. We reageren ook op de betekenis die we eraan geven. En die betekenis kan behoorlijk eigenwijs zijn.
Dus… welk team?
Overschat je jezelf? Of onderschat je jezelf?
Ik vermoed dat we allemaal wel wat van beide hebben. Misschien overschat je jezelf juist op het gebied waar je ontzettend veel kennis hebt, omdat je zoveel begrijpt dat je niet meer doorhebt wat je nog niet ziet. En misschien onderschat je jezelf precies op het gebied waar je nog geen ervaring hebt. Niet omdat je het niet kunt, maar omdat je nog geen bewijs hebt verzameld dát je het kunt.
Misschien vind je jezelf spiritueel ontzettend ontwikkeld, maar kun je nauwelijks verdragen dat iemand een kritische vraag stelt. Misschien heb je aan de andere kant al drie opleidingen gedaan, zes certificaten aan de muur hangen, honderden mensen begeleid en denk je nog steeds dat je eerst nóg iets moet leren voordat je werkelijk mag gaan staan voor wat je doet.
Ik denk dat we onszelf allemaal op bepaalde momenten groter maken dan we zijn. En op andere momenten kleiner.
Daarom heb ik ook niet zoveel met: ‘Ik ben er wel zo’n beetje.’
Ik hoop eigenlijk dat ik over tien jaar terugkijk naar wie ik nu ben en dingen zie waarvan ik nu nog geen flauw benul heb. Niet omdat deze versie van mij tekortschiet, maar omdat ik het nogal zonde zou vinden als dit het was.
Ik ben 47.
Als het een beetje meezit heb ik nog een behoorlijk stuk te gaan.
Gelukkig maar.
