Waarom de les die de één bevrijdt, de ander juist verder van zichzelf vandaan kan brengen
Er is iets wat me de afgelopen jaren steeds vaker is opgevallen. Niet alleen in mijn werk, maar vooral in mijn eigen leven.
Veel mensen die zich bezighouden met persoonlijke ontwikkeling zijn oprecht bereid om naar zichzelf te kijken. Ze lezen boeken, volgen trainingen, schakelen coaches in en doen hun best om bewustere keuzes te maken. Toch zie ik regelmatig dat mensen jarenlang bezig zijn met zichzelf ontwikkelen zonder dat de beweging ontstaat waar ze eigenlijk naar verlangen. Ze blijven tegen dezelfde patronen aanlopen, raken steeds opnieuw vermoeid of krijgen het gevoel dat ze harder werken dan ooit, terwijl de vervulling waar ze naar op zoek zijn uitblijft.
Lange tijd dacht ik dat dit vooral kwam doordat mensen bepaalde dingen nog niet wilden zien. Inmiddels denk ik daar anders over. Steeds vaker krijg ik het gevoel dat veel mensen niet vastlopen omdat ze onvoldoende aan zichzelf werken, maar omdat ze werken aan het verkeerde probleem.
Op zoek naar antwoorden
Wanneer iemand vastloopt, ontstaat er vaak een zoektocht naar antwoorden. Dat herken ik ook uit mijn eigen leven. Op zo’n moment ga je luisteren naar mensen die verder lijken te zijn dan jij. Je volgt trainingen, leest boeken en probeert te begrijpen wat er aan de hand is. Dat is op zichzelf een gezonde beweging.
De valkuil ontstaat wanneer je de adviezen die je tegenkomt als universele waarheden gaat beschouwen.
Neem bijvoorbeeld uitspraken als: je moet meer verantwoordelijkheid nemen, je moet vaker voor jezelf kiezen, je moet dienstbaar zijn, je moet leren ontvangen, je moet meer in actie komen of juist meer vertragen. Op zichzelf is er met geen van deze uitspraken iets mis. Het probleem ontstaat wanneer we vergeten te onderzoeken voor wie die les eigenlijk bedoeld is.
Want wat voor de één een bevrijding is, kan voor een ander juist een nieuwe gevangenis worden.
Toen ik ontdekte dat zien niet hetzelfde is als dragen
Dat inzicht kwam bij mij niet ineens. Het groeide langzaam.
Als ik terugkijk op mijn leven zie ik iemand die altijd veel waarnam. Ik voelde snel wat er speelde. Ik merkte spanningen op voordat ze uitgesproken werden. Ik zag vaak waar iets niet liep of waar aandacht nodig was. Dat bracht een kwaliteit met zich mee, maar ook een verantwoordelijkheid die ik ongemerkt steeds groter maakte.
Wanneer je veel ziet, ontstaat al snel de neiging om iets met dat zien te doen. Je helpt, denkt mee, neemt initiatief en springt bij waar nodig. Op een bepaald moment merkte ik dat er een subtiele verschuiving had plaatsgevonden. Ik nam niet alleen verantwoordelijkheid voor mezelf, maar ook voor processen, mensen, relaties en situaties die eigenlijk niet van mij waren.
Dat gebeurde niet bewust. Het ontstond geleidelijk. En omdat het vaak gewaardeerd werd door de omgeving, voelde het zelfs als iets positiefs.
Pas veel later begon ik te begrijpen dat zien niet automatisch betekent dat iets jouw verantwoordelijkheid is.
Dat onderscheid heeft mij jaren gekost om werkelijk te begrijpen.
De dunne lijn tussen helpen en redden
Een van de belangrijkste lessen die ik onderweg heb geleerd, is dat helpen en redden veel dichter bij elkaar liggen dan we vaak denken.
Wanneer je gevoelig bent en veel waarneemt, ontstaat al snel de neiging om in te grijpen. Je ziet waar iemand zichzelf saboteert. Je voelt waar een gesprek gevoerd zou moeten worden. Je merkt dat een situatie dreigt vast te lopen. En omdat je het ziet, ontstaat het gevoel dat je er iets mee moet.
Maar niet iedere vorm van hulp is behulpzaam.
Soms ontneem je iemand juist de kans om zijn eigen verantwoordelijkheid te nemen. Soms neem je een proces over dat niet van jou is. Soms draag je lasten die een ander alleen zelf kan dragen.
Ik zie dat niet alleen in organisaties en relaties, maar ook veel binnen coaching en persoonlijke ontwikkeling. Achter een oprechte wens om mensen te helpen kan soms een subtiele behoefte schuilgaan om nodig te zijn, van betekenis te zijn of te voorkomen dat iemand teleurgesteld raakt.
Dat maakt niemand een slechte coach of een slecht mens. Het maakt ons menselijk.
Maar het vraagt wel om eerlijkheid.
De blinde vlek van persoonlijke ontwikkeling
Wat mij steeds meer opvalt, is dat veel persoonlijke ontwikkeling uitgaat van één belangrijke aanname: dat iedereen ongeveer hetzelfde probleem heeft.
De werkelijkheid is vaak precies andersom.
Er zijn mensen die hun hele leven verantwoordelijkheid vermijden. Mensen die moeilijke gesprekken uit de weg gaan, zichzelf klein houden of wachten tot iemand anders de eerste stap zet. Voor hen kan een confronterende coach, een duidelijke spiegel of een stevige schop onder de kont precies zijn wat nodig is.
Maar er zijn ook mensen die hun hele leven al verantwoordelijkheid dragen. Mensen die altijd klaarstaan. Mensen die voortdurend rekening houden met anderen. Mensen die zich afvragen hoe het met iedereen gaat, behalve met zichzelf.
Voor die mensen werkt dezelfde boodschap vaak averechts.
Wanneer iemand zichzelf al jaren onder druk zet, heeft nog meer druk zelden een helende werking. Wanneer iemand zichzelf voortdurend wegcijfert, brengt nog meer dienstbaarheid hem meestal niet dichter bij zichzelf.
Toch krijgen beide groepen opvallend vaak dezelfde adviezen.
Misschien is dat wel een van de grootste misverstanden binnen persoonlijke ontwikkeling.
Wat doe jij wanneer het spannend wordt?
Hoe langer ik dit werk doe, hoe meer ik geloof dat groei begint met een andere vraag dan de meeste mensen stellen.
Niet: wat heb ik nodig?
Maar: wat doe ik automatisch wanneer ik onder druk kom te staan? Word je iemand die zich terugtrekt? Word je iemand die harder gaat werken? Word je iemand die controle probeert te houden? Word je iemand die vooral voor anderen gaat zorgen? Of word je juist iemand die vooral voor zichzelf kiest?
Daar zit vaak veel meer informatie in dan in alle theorieën, modellen en methodieken bij elkaar.
Want onder spanning vallen we meestal terug op ons oudste patroon. Op datgene wat ons ooit geholpen heeft om ons veilig te voelen.
En precies daar ligt vaak ook de sleutel tot verandering.
Waarom sommige coaching niet werkt
Ik heb dat zelf ook ervaren.
In mijn zoektocht kwam ik regelmatig coaches tegen die vooral gericht waren op actie, resultaat en doorpakken. Voor sommige mensen werkt dat fantastisch. Zij hebben iemand nodig die hen helpt uit hun comfortzone te komen en verantwoordelijkheid te nemen voor hun keuzes.
Bij mij werkte dat vaak anders.
Niet omdat ik geen groei wilde. Niet omdat ik bang was voor verandering. Maar omdat ik al jarenlang gewend was om verantwoordelijkheid te nemen. Ik had geen extra druk nodig. Ik had geen extra stem nodig die me vertelde dat ik harder moest werken of meer moest doen.
Die stem was al aanwezig.
Wat ik nodig had, was iets heel anders. Ik had ruimte nodig om te vertragen. Om te voelen wat werkelijk van mij was en wat ik onderweg was gaan dragen voor anderen. Om onderscheid te maken tussen betrokkenheid en oververantwoordelijkheid.
Dat bleek uiteindelijk veel uitdagender dan nog harder werken.
De mensen die ik het vaakst ontmoet
Veel mensen die bij ons komen, zijn niet moe omdat ze te weinig doen. Ze zijn moe omdat ze al jarenlang te veel dragen.
Ze dragen verantwoordelijkheden die niet van hen zijn. Ze dragen verwachtingen van anderen. Ze dragen de sfeer in gezinnen, teams of organisaties. Ze dragen problemen waar ze zich verantwoordelijk voor voelen, maar die ze nooit werkelijk kunnen oplossen.
En ergens onderweg zijn ze zichzelf kwijtgeraakt. Niet omdat ze egoïstisch waren. Niet omdat ze niet wilden bijdragen. Maar juist omdat ze zo betrokken waren. Juist omdat ze zo graag wilden helpen. Juist omdat ze een groot hart hebben.
Voor deze mensen is vertragen geen luxe. Het is een terugkeer naar zichzelf.
Misschien begint het hier
Misschien ligt echte ontwikkeling niet in meer doen, meer geven, meer leren of meer begrijpen.
Misschien begint ontwikkeling met het eerlijk onderzoeken van je automatische beweging.
Waar beweeg jij naartoe wanneer het spannend wordt? Naar jezelf? Of juist weg van jezelf?
Want pas wanneer je begrijpt waar je vandaan komt, wordt zichtbaar welke les werkelijk bij jou hoort. Sommige mensen hebben meer discipline nodig. Andere mensen hebben meer zachtheid nodig. Sommige mensen hebben meer verantwoordelijkheid te nemen. Andere mensen hebben verantwoordelijkheid terug te geven. Sommige mensen hebben te leren geven. Andere mensen hebben eindelijk te leren ontvangen.
Dat is geen universele waarheid. Dat is een persoonlijk onderzoek.
En misschien ontdek je onderweg iets wat ik zelf pas veel later begon te begrijpen. Dat je niet alles hoeft te dragen wat je ziet. Dat betrokkenheid niet hetzelfde is als verantwoordelijkheid. En dat het leven verrassend licht kan worden wanneer je stopt met dragen wat nooit werkelijk van jou is geweest.
Misschien ben je moe van het dragen
Moe van het zorgen, regelen, aanpassen, rekening houden en verantwoordelijkheid nemen voor alles en iedereen.
Misschien is het tijd om even te stoppen met zoeken naar de volgende oplossing en simpelweg terug te keren naar jezelf.
In een persoonlijke Energy Update van 90 minuten help ik je vertragen, loslaten wat niet van jou is en weer helder te krijgen wat jouw volgende stap werkelijk is.
Niet vanuit druk. Niet vanuit moeten. Maar vanuit verbinding met jezelf.
Voel je welkom
👉 Bekijk ook de pagina Experience life to the fullest om te lezen hoe we kunnen samenwerken.
